Van Diendersteeg naar Wolvenstraat en Wolvenplein



Van de Plompetorenbrug naar de Wolvenburg heet de straat van oudsher Vossen- of Diendersteeg: een politiepost was lange tijd in de Plompetoren en zijgebouwen gevestigd. De dienders woonden daar ook. Aan de steeg naar Wolvenburg staat toren Vos.


De Plompetoren en toren Vos zijn circa 1840 gesloopt. De Dienderswoningen naast de Plompetoren zijn al gesloopt. Daar staat de villa van de familie Wttewaal van Stoetwegen. Verderop staat de villa van de familie Hoogeveen. Naast de 17e eeuwse huizen van de overzijde staat een koetshuis en een oranjerie. Een grote tuin is onbebouwd. Dat veranderd in 1864 en een jaar later wordt de straatnaam gewijzigd in Wolvenstraat en Wolvenplein: het woord steeg is niet chic genoeg meer.

Het nieuwbouwplan doet vermoeden dat de villawijk uitgebreid wordt. Niets is minder waar, de tuin wordt bestemd voor arbeiderswoningen. Baron J. Taats van Amerongen heeft de grote tuin geërfd van zijn oom Jonkheer M.A.A. Baelaarts van Blokland. Het terrein maakt deel uit van een grote tuin met de oranjerie, een koetshuis met schuren. Het ligt achter panden aan de Plompetorengracht, inclusief de grond van het toen niet bestaande pand Plompetorengracht 25. En nu rijst natuurlijk de vraag: wat doet een oranjerie in dit deel van het kwartier? Met wat naspeuren blijkt het de tuin lang in bezit te zijn geweest van apotheker Klinkenberg met zijn zaak aan de Wittevrouwenstraat 12. De familie heeft het in 1843 verkocht aan Baelaarts van Blokland.

De ruimte tuin met aan het Dienders Steegje de te bebouwen lege gedeelten
Alleen een strook grond aan de Diendersteeg is verkocht aan timmerman Herman van Dijk. Hij gaat in 1864-1865 voor eigen rekening 9 kleine woningen bouwen, naast het bestaande huisje. Een plattegrond uit 1864 is bewaard gebleven. Hij verkrijgt toestemming om een koetshuis met schuren te slopen. Na de bouw van de 9 woningen wordt het bestaande huis gesloopt en vernieuwd. Zo ontstaat een rij van 10 woningen met het meest links Wolvenstraat 7, de plek van het vervangen huis:

Bouwtekening uit 1864, Plattegrond van de
negen woningen en hun achtertuinen
De huizen blijven tot 1938 in bezit van familie Van Dijk en zij worden verhuurd, in deze tijden van woningnood aan meer families tegelijk. In 1921 bedraagt de huur f 2,75 per woning per week. De familie Van Dijk wil de woningen in dat jaar verkopen, maar het bod op de veiling is te laag. In 1938 worden ze wel verkocht, de nieuwe eigenaar is de “Derde Maatschappij tot verbetering der woningen voor arbeiders van minvermogenden”. Zij blijft tot 1956 verhuurder waarna de panden weer in particuliere handen overgaan.

De woningen zijn symbool voor een bouwperiode waarin een woning met eigen grond als bevorderlijk voor gezondheid en ordelijkheid wordt gezien. Enkele woningen voldoen echter niet aan de behoefte aan eigen buitenruimte. Ook het alkoof in het midden met de beddenstee zal niet bevorderlijk zijn geweest voor een goed slaapmilieu, maar dat ontdekken we pas later. In de 19e eeuw worden de meeste huizen per verdieping verhuurd, veelal wonen er twee gezinnen.
Het type woning is erg goedkoop te bouwen en kan door de woningnood voor verhoudingsgewijs hoge bedragen per week verhuurd worden. De stad Utrecht kent door de hoge woningnood en de geringe eisen aan te realiseren huizen veel van dit type woning. Pas later in de 19e eeuw stelt de stad eisen: op de schaarse bouwgrond moeten hogere woningen, beneden- en bovenwoningen gebouwd worden. Dat is bijvoorbeeld bij de bouw van woningen in de Ridderschapstraat in 1882 de eis. We gaan terug naar de Wolvenstraat.

Wolvenstraat 7 - 21 in 1975 (HUA 74257)
De Wolvenstraat loopt vrijwel naadloos over in het Wolvenplein. Het laatste huisje in de rij van 10 huizen had lange tijd het nummer Wolvenplein 1. Aan het Wolvenplein stonden al kleinere woningen. De rij nieuwe huizen aan de Wolvenstraat sloot aan op de al oudere rij huizen Wolvenplein 2-8. Een tuinmanshuis horende bij de oranjerie was het oudste huisje. Wolvenplein 3-8 zijn circa 1836 gebouwd voor rekening van apotheker Klinkenberg.

De huisjes aan het Wolvenplein zijn in 1907 met het achterliggende terrein en het pand Plompetorengracht 25 verkocht aan 'De Vereeniging tot Oprichting en Instandhouding van Gereformeerde Scholen'. De Vereniging sloopt de vier huizen Wolvenplein 2-5 voor nieuwbouw van een lagere school op christelijke basis, ingang Plompetorengracht 25. Zie voor meer informatie over deze school de link.

De Vereniging verhuurt Wolvenplein 6, 7 en 8 aan de nieuw opgerichte Vakschool voor Typografie. Die school vormt de basis voor het grafisch Lyceum aan de Vondellaan en de basis voor het grafisch onderwijs in Nederland! In 1907 start de avondschool met 12 leerling typografen en drukkers. Leerlingen dienen 13 jaar of ouder te zijn. Het onderwijs omvat het zetten, drukken, tekenen, de behandeling van machinerieën en alles wat verder op het vak betrekking heeft. Een dependance komt aan de Asch van Wijckkade als het derde leerjaar begint. Koningin Wilhelmina vereert de school met een bezoek in 1916. De school wordt te klein als er al meer dan 100 leerlingen zijn ingeschreven. Een tekening van J.A. de Graaf van de vakschool:

Vakschool voor Typografie Wolvenplein 6-7-8 
periode 1907-1919 (HUA38086)
Eén van Nederlands bekendste glas ontwerpers Andries Dirk Copier (1901-1991) krijgt op dertienjarige leeftijd zijn eerste baantje op de etsafdeling van Glasfabriek ‘Leerdam’, als assistent van zijn vader. De directeur van de fabriek ontdekt het tekentalent van de jonge Copier en stuurt hem voor de avondopleiding naar de Vakschool voor Typografie in Utrecht. In die tijd kan dat, voor een avondopleiding op die leeftijd van Leerdam naar Utrecht. Copier heeft de vormen van veel bekend en beroemd glaswerk uit de fabriek van Leerdam bepaald.

De in 1864 gebouwde woningen aan de Wolvenstraat zijn allen gemeentelijk monument. Voor wie meer wil weten van de vroegere oranjerie op deze locatie, zie het stukje over de Wolvenhof. Aan de overzijde werd op stand gewoond door een lokale beroemdheid, lees daarvoor componist Richard Hol.

.