Over telefoon, radio en andere netwerken



In 1876 wordt de telefoon uitgevonden, het commercieel succes daarna is te danken aan de Bell Company. Utrecht krijgt een centrale in 1884, 76 aansluitingen worden bediend, eind dat jaar al 97.



De dichtstbijzijnde telefooncentrale van de maatschappij Bell staat aan de Voorstraat en de Neude: de centrale in het oude vleeshuis aan de Voorstraat en de antennes op het dak van café De Beurs aan de Neude. Het Bell-netwerk is in 1913 overgenomen door het Rijk en de Rijkscentrale komt in het kantoor aan het Neude.

Door één draadje met twee aders kan maar één gesprek gevoerd worden. Op de trajecten tussen de grote steden hangen wel honderden draden aan palen boven de grond. Alle verbindingen worden door telefonistes aan schakelpanelen tot stand gebracht.

Telefonistes in 1898 in het pand aan de
Voorstraat voor de Bell Company
In 1915 zijn in Nederland 75.000 abonnees, het Ridderschapkwartier heeft maar liefst 31 telefoonaansluitingen:
  Plompetorengracht:
    ✆   688   Mr. M.L. van Goudoever, op 1-3
    ✆   885   Agentschap Nederlandse Bank, op 1
    ✆ 2131   Mr. B. 's Jacob, op 5
    ✆ 2133   Kol. Commdt. M.J.A. Mastholt Thz., 1e Regt. vesting-art., op 7
    ✆ 1101   Aardrijkskundig Instituut der Rijks Universiteit,
                   Prof. Oestreich & Niermeijer, op 11
    ✆ 2172   J.H. Pozzi, Behanger en Stoffeerder enz., op 15
    ✆   908   Mr. K.J.H. Royaards, op 19
    ✆ 2215   W.P. Costerus, fabrikant, op 27
  Ridderschapstraat:
    ✆   865   Anton G. Immink, Favoriet Rijwielfabriek, op 1-3
    ✆ 2457   Nederlandse Auto-Bestelgoederendienst, op 6
    ✆ 2755   D. Rijksen Gzn., Lood- en zinkwerken, op 9
    ✆   380   Gebrs. Padberg, Grossiers in huishoudelijke artikelen, op 10
    ✆ 2303   G. v. d. Brink, Aannemer v. verhuizingen en sleeperij, op 18
    ✆ 2773   F. Keijzer, Electr. modelmakerij, op 33
  Wittevrouwenstraat:
    ✆ 1489   Gebr. v. d. Bosch, Broodbakkers, op 2
    ✆ 1438   Utrechtse Zaadhandel, op 12
    ✆ 1874   W.C. Weidner, Aannemer, op 14bis
    ✆ 1678   Z. Smit, Gasfitter, op 18
    ✆ 1586   Fa. A. Drijver, In binnen- en buitenlandse
                    geneesmiddelen - drogisterij, op 24
    ✆   317   Chr. Driessen, Poelier en wildhandel, op 28
    ✆ 1625   P.G. van Appel, Assuradeur, Partic. Dir. der
                    Brandwaarborg Mij. "L'Union Ao. 1828", op 30
    ✆   997   Fa. Gebrs. Staffhorst, Grossiers in gedistilleerd, op 32
    ✆     39   G. v. Senus, Rijwielen, op 36
  Wittevrouwenbarrière:
    ✆   274   Politiepost
  Wolvenplein:
    ✆ 1481   A. v.d. Leun, Stalhouderij en sleeperij, op 10
    ✆   990   Strafgevangenis, op 21
  Wolvenstraat:
    ✆ 1674   G.P.J. Plijnaar, Iop v. Heilgymn. en massage, op 4bis
    ✆ 1883   C.F. Fiscalini, Mozaiek en Terrazzowerken, op 10
    ✆   383   Nederlandse Instrumentenfabriek, op 6-8
    ✆   363   W.J. Oudegeest, Aannemer van begrafenissen, op 16bis
    ✆ 1721   W. v.d. Linden, Metselaar, Loodgieter en aannemer, op 16

Automatische centrales, zonder telefonistes, doen hun intrede. Het duurt lang voordat een telefoon betaalbaar is voor velen. Maar geen nood. Al in november 1932 wordt op de Wittevrouwenkade een openbare spreekcel met automatische incasseerinrichting voor locaal, interlocaal en internationaal telefoonverkeer in dienst gesteld. Deze cel is onafgebroken voor het publiek opengesteld. Pas in 2010 is de cel verwijderd. Lange tijd waren alle telefoonboeken in de cel te raadplegen, die bleven zomaar een heel jaar intact!

Telefooncentrales zijn tegenwoordig met de glasvezelverbindingen zo groot als een oud bureau. In 2016 wordt het gebouw aan de Neude grotendeels overbodig, het is al in 2011 verkocht door de KPN. Oook andere gebouwen met telefooncentrales zijn of worden afgestoten en op die plekken blijft nog een kleine ruimte beschikbaar voor de telefooncentrale. De telefoonaansluitingen via een draad zijn inmiddels ver in de minderheid ten opzichte van het mobiele telefoongebruik al gaat het meeste verkeer via de draad: het internetverkeer.

De radio begint met haar signalen in ongeveer 1920 in Nederland. De PTT doet ook mee, ze verzorgt vier radiostations via haar telefoonkabels. Abonnees kunnen met een speciaal radiokastje de uitzendingen volgen. In de jaren 1960 houdt de PTT er mee op. Dan komt inmiddels de hele wereld aan uitzendingen binnen bereik met slechts een kleine antenne.
De volgende noviteit dient zich al weer aan. Snel na de eerste officiële Nederlandse televisie-uitzending in 1951 ontstaat op de daken van de huizen een heel woud van televisieantennes. De twee TV zenders van Nederland en langs de landsgrenzen ook die uit het buitenland kunnen met de TV antenne ontvangen worden. In dichtbebouwde gebieden laat de ontvangst ook nog te wensen over.Daarnaast is het een lelijk gezicht en te beperkend voor het aantal zenders.

Antennes op Wolvenstraat 23 en lager in 1975 (HUA 74257)
Na 1970 worden de eerste centrale-antennesystemen (CAI) aangelegd. Tot 1970 is de aanleg van centrale-antennesystemen namelijk in strijd met de Telegraaf- en Telefoonwet: het monopolie ligt bij de PTT. Tot die tijd worden wel kabels gelegd als GAI: een gemeenschappelijke antenne-inrichting voor een kleine groep woningen of flat. Een CAI blijft beperkt tot de gemeentegrens. De coaxkabel verbindt de individuele huizen met een gemeenschappelijke antennemast.

Gedurende de jaren 1970 en 1980 zijn in vrijwel alle gemeenten één of meer kabelnetten aangelegd, of door de woningcorporatie of door een bedrijf. Geleidelijk aan zijn de kabelnetten in exploitatie bij gemeentelijke diensten gekomen. Telefoon en kabel TV behoorden lang tot de nutsvoorzieningen.
Na de Europese liberalisering van de telecommunicatiesector halverwege de jaren 1990 worden kabelnetwerken onderling verbonden via glasvezel. De meeste gemeentelijke of gemeenschappelijke netwerken zijn overgenomen door private kabelbedrijven, zij verglazen oudere netwerken. Op de glasvezelkabel is veel meer tweeweg communicatie mogelijk voor niet alleen TV en radio, ook internettoegang, telefonie en aanbod van films.

De oude koperen kabeltjes van KPN worden door nieuwe technieken ook digitaal bruikbaar. Door het dunne draadje passen nu telefoon, radio, TV en internet signalen. Het wordt de redding van het KPN netwerk. Nu heeft iedereen de keuze: een kabelaansluiting op Coax, zonder keuze voor een leverancier; op de telefoonkabel, met keuze van de leverancier, door de lucht met verschillende mogelijkheden, waaronder de schotelantenne of voor de snelle vogels via glas.

.