Van HBS voor Meisjes tot Utrechtse School: Wittevrouwenkade 4-5

De wet op het middelbaar onderwijs in 1863 luidt de tijd in voor vervolgonderwijs. Pas in 1880 komt er een middelbare school voor meisjes aan de Wittevrouwenkade. Sinds 2012 zit in het gebouw de Utrechtse School.

Eind mei 2012 staat er een piepklein berichtje in Ons Utrecht: een aanvraag voor een omgevingsvergunning. Het gebouw wordt geschikt gemaakt voor 'tijdelijke' huisvesting van de Utrechtse School, kleine aanpassingen aan het gebouw zijn nodig. De Utrechtse School is een OPDC: Ortho Pedagogisch Didactisch Centrum. De school heeft de opdracht om leerlingen na de basisschool voor een periode tussen de 3 maanden en 2 jaren terug te schakelen naar het reguliere onderwijs. De Utrechtse School geeft veel aandacht en een intensieve ondersteuning om dat mogelijk te maken. Sinds 20 augustus 2012 staat het gebouw aan de Wittevrouwenkade open voor deze leerlingen.

Het gebouw heeft een rijke voorgeschiedenis. Sinds 1866 bestaat er een Rijks Hogere Burger School voor Jongens aan de Kruisstraat, 3- of 5-jarig onderwijs. Pas in 1874 besluit de gemeentebestuur om ook voor meisjes een 3-jarige HBS in het leven te roepen, met 13 stemmen voor en 9 stemmen tegen. In 1875 opent de school in een gehuurd pand op Plompetorengracht 8. Vijf jaar later neemt de gemeenteraad opnieuw een verstrekkende beslissing, namelijk om een nieuwe school te bouwen op de Wittevrouwenkade (toen nog barrière geheten). Heel wat overleg met het Ministerie van Oorlog is nodig om de afgebrande Willemskazerne te verwerven. Het besluit voor de bouw van een Hogere Burger School voor meisjes trekt daarbij de Haagse politiek over de streep. De Gemeentelijke HBS voor Meisjes komt er naar een ontwerp van de architect C. Vermeys:

Wittevrouwenkade 2-5 meisjes HBS ansichtkaart ca. 1900 (HUA 5070)
Het schoolgebouw in het midden met links op de foto een woning voor de directrice, mej. Buddingh, en de conciërge. De nieuwe school is in 1882 in gebruik genomen en telt in dat jaar 120 leerlingen en groeit in 50 jaar tijd naar 280. Vanaf 1917 is het mogelijk voor de meisjes om naast een 5-jarige M.M.S.-opleiding een 6-jarige H.B.S.-opleiding te volgen, een jaar langer dan jongemannen, als voorbereiding op de Universiteit. Eind jaren '20 wordt de school officieel het Gemeentelijk Lyceum voor Meisjes, met aan het hoofd rectrix mejuffrouw dr. J.J. van Dullemen.

De school heeft een grote streekfunctie. Voor meisjes zijn de opleidingsmogelijkheden in de 19e eeuw gering. Na de Lagere School of de Uitgebreide Lagere School houdt het voor velen op. De nieuwe HBS in Utrecht is een uitkomst, van heinde en verre komen de leerlingen - veelal uit een goed nest - naar de stad. Treinverbindingen met Woerden en Vleuten, Den Dolder en De Bilt, Geldermalsen, Culemborg en Houten en dichterbij met de tram en de fiets natuurlijk. Om 7 uur in de trein naar school en vervolgens iets voor het eten om 5 uur thuiskomen, en daarna huiswerk maken.
JJ van Dullemen op oudere leeftijd

Rectrix mej. dr. J.J. van Dullemen houdt in maart 1933 een inleiding voor de leden van de Vereniging voor Pedagogiek. Zij heeft Amerika bezocht en daar kennis gemaakt met moderne lesmethoden. Van Dullemen heeft voorbeelden van de nieuwe school gezien: "Leerlingen krijgen veel meer vrijheid om zich naar eigen talenten te ontwikkelen. Het is vooral minder schools. We hebben leerprojecten gezien volgens die nieuwe stijl. Het leven en leren aan die scholen is zeer actief. De sociale vaardigheden worden meer naar voren gebracht.
De tegenwoordige school faalt bij het beoordelen van een leerling. Er is voor ons een hervormingstaak weggelegd. Door meer vrijheid te bieden om zich naar eigen talent te ontwikkelen, kan de school leerlingen tot zelfstandige mensen maken, vrouwen die een goed oordeel kunnen vormen over de gemeenschap waarin ze leven. De oude school houdt teveel vast aan haar oude onderwerpen. De overheersende invloed van de docenten, ook nog te zeer gespecialiseerd, is te groot. We moeten naar een school met steeds wisselend nieuw materiaal naar gelang de aanleg van de leerling, met docenten die vooral ook pedagogisch meer ontwikkeld behoren te zijn". En dat is in 1933!
Van Dullemen vertrekt in 1935 naar het lyceum in Rotterdam, in 1917 was zij daar al als lerares Engels aan verbonden. De school op de Wittevrouwenkade wordt weer M.M.S. en H.B.S.. Mej. Van Dullemen keert van 1943 tot 1945 terug in Utrecht. De Duitse bezetter heeft haar als rectrix in Rotterdam geschorst. In Utrecht gaat ze dicht bij de school werken, bij Van Lennep op het Instituut voor Psychotechniek Wittevrouwenkade 6.

Wittevrouwenkade 4-5 Utrecht, de schoolplattegrond is ruim van opzet en heeft
twee verdiepingen, het oude gymlokaal rechtsboven heeft een klein podium,
de zolder is later verbouwd tot vier volwaardige lokalen
In die zelfde oorlogsjaren deelt de school haar gebouw met de leerlingen van de Bijzondere HBS de Munnik. De Munnik's schoolgebouw Plompetorengracht 9 is gevorderd. Het toelaten van jongens vindt pas plaats in 1966, de naam van de school wijzigt in Gemeentelijke H.B.S. met 6-jarige cursus en M.M.S., de laatste tot 1970. Het gebouw is uitgebreid met Wittevrouwenkade 6 en de school is samengegaan met de Rijks H.B.S. aan de Kruisstraat. De nieuwe school is gemeentelijk, in tegenstelling tot de HBS de Munnik aan de Plompetorengracht. In 1973 vindt een naamsverandering plaats: het Trajectum College, en deze houdt op te bestaan einde schooljaar 1980/1981. 

Het gebouw overleeft en gaat verder voor parttime opleidingen van de Sociale Academie, zonder de vleugel op kade 6. Een verbouwing maakt het gebouw geheel brandveilig. De opleidingen zijn door het hele land en sluiten zich in 2006 aan bij Hogeschool InHolland. Een flinke schilderbeurt van het interieur geeft het in dat jaar een fris InHolland tintje. Het tintje is onvoldoende om studenten te werven en InHolland stopt in 2010 met de vestiging in Utrecht. De Openbare Jenaplanschool Wittevrouwen zit in 2010-2011 tijdelijk op de Wittevrouwenkade. De Jenaplanschool is in de herfstvakantie van 2011 terug verhuisd.

Wie meer wil weten over de soldaten die op de toenmalige Wittevrouwenbarrière marcheerden, zie de Willemskazerne. De school is voor buurgenoten af en toe beperkt toegankelijk, het is al vele jaren stembureau.

In juni 2012 is de grote kastanjeboom op het schoolplein geveld. Een geplande snoeibeurt leidde tot de noodkap.


.