De coffeeshops van vroeger: apothekers?



Coffeeshops zijn het meest zichtbare deel van het tolerante beleid op het gebied van drugs in Nederland. Hoe is dat ontstaan en wat hangt daar mee samen? In dit artikel de historie van drugs en de rol van het pand Wittevrouwenstraat 8 daarin, inclusief haar recentere rol als wietplantage tot april 2016.


Op Wittevrouwenstraat 8 zat jarenlang, tot de brand in 1999, coffeeshop Horizon. De coffeeshophouder had geen probleem met de parkeerbonnen voor zijn fout geparkeerde Amerikaanse slee (bijna elke dag een bon), dat kon hij makkelijk betalen. Wellicht voelde hij zich ook onaantastbaar. De coffeeshops hebben namelijk sinds 1991 die vrijwel 'onaantastbare' status in het straatbeeld. Daarvoor was het allemaal illegaal en werd het 'gedoogd'. Wat veranderde in 1991?

De Hoge Raad heeft in dat jaar een vonnis tegen een coffeeshop in Amersfoort verworpen. Justitie verloor de zaak voor het aanwezig hebben van (betrekkelijk kleine) hoeveelheden hennep en/of hasjiesj op dat adres. De veroordeling van de eigenaar tot een maand celstraf en tweeduizend gulden boete was van de baan. Reden voor de Hoge Raad: wat op de ene plaats bewust wordt gedoogd, kan uit oogpunt van het gelijkheidsprincipe op een andere locatie niet gericht vervolgd worden. Toevallig had de coffeeshop dezelfde naam ‘Horizon’.

Coffeeshop Horizon in 1988 HUA74192
Algemeen worden de jaren 1960 aangeduid als de periode waarin het experimenteren met drugs begint: cannabis, LSD e.d.. De hippies gaan naar Marokko en India en maken kennis met andere culturen en gewoonten. Het is niet toevallig dat het experimenteren in de jaren 1960 begint. De Amerikanen maken met hun tienduizenden soldaten in Vietnam kennis met opiaten. Ook soldaten zijn nieuwsgierige jongeren en de verschrikkingen van de oorlog zijn er tijdelijk mee te verdrijven. Daarnaast zijn er de duizenden Amerikaanse jongeren die de oproep voor de dienstplicht omzeilen en gaan zwerven over de wereld. Het is het begin van de hippies. De hippies blijken een buitengewoon goede neus te hebben voor de echt leuke plaatsen op de wereldbol en de vreugde wordt verhoogd met de beschikbare geestverruimende middelen.

Drugsgebruik en handel worden meegenomen naar huis en heeft zijn uitstraling tot in Nederland. De jongerencentra en beatkelders worden gezien als de centra voor drugsexperimenten en het Vondelpark en Paradiso in Amsterdam zijn de uithangborden daarvan. Vooral in de leeftijd tussen de 14 en 20 jaar is de verleiding groot om te experimenteren. Er ontstaat geleidelijk een niet te keren situatie van cannabisgebruik en het gevaar dat overgestapt wordt naar de meer verslavende harddrugs. Deze periode staat diep in het geheugen gegrift van de 50-plussers en verklaart veel van de huidige drugspolitiek. De gedoogcultuur in Nederland begint met het toelaten van de coffeeshops om de kopers weg te houden van harddrugs.

"De absinth-drinker" van Viktor Oliva
Toch heeft het gebruik van stimulerende middelen al een langer verleden. Daarin spelen apothekers een bijzondere rol. De coffeeshop heeft namelijk voorgangers gehad in het verkopen van “geestverruimende” middelen. Lange tijd waren apothekers het adres voor de verkrijging van laudanum en absint. In het Ridderschapkwartier zat in het verleden apotheker De Graaf op Wittevrouwenstraat 34 en apotheker Fehrman en Van Selm op Wittevrouwenstraat 12. Het middel laudanum werd beter gedacht dan de kwaal, bijvoorbeeld als middel tegen depressies. De verslavende werking was bekend. Een glaasje absint, ook een sterke drank, was zowel bij de slijter (tot in de 19e eeuw vaak ook de apotheker) als de betere kroeg te koop. Absint heeft meestal een groene of geelgroene tint en had tot het begin van de 19e eeuw door enkele bestanddelen een hallucinerende werking.

Wikipedia over laudanum: 'het wordt al vanaf circa 1500 gezien als een soort geneesmiddel tegen alle mogelijke kwalen, ook wel "Steen der Onsterfelijkheid" genoemd. De bestanddelen zijn zo'n 90% wijn (of andere alcoholische drank) en tot 10% opium. Het geniet in alle daaropvolgende eeuwen een grote populariteit als wondermiddel tegen allerlei kwalen. De grootste verdienste van het middel is echter niet de levensverlengende eigenschap maar de pijnstillende en kalmerende werking. Zelfs kinderen kregen het middel toegediend om ze rustig te krijgen. Laudanum was vrij verkrijgbaar en relatief goedkoop, en dus in alle lagen van de bevolking populair. Het gebruik in de 18e en 19e eeuw is te vergelijken met het tegenwoordige gebruik van aspirine'.

De middelen laudanum en absint zijn tot na de eerste wereldoorlog onbeperkt en vrij verkrijgbaar. Daarna begint de verslavende werking een politieke probleem te worden die uitmondt in de War on Drugs. Deze War is inmiddels in lengte vergelijkbaar met de tachtigjarige oorlog. Een ander genotmiddel is al in de jaren 1960 grotendeels ten onder gegaan, de sigaren. Dat is weer een heel ander verhaal.

Terug naar het Ridderschapkwartier en coffeeshop 'Horizon'. Voor deze coffeeshop is het in 1999 afgelopen. Op 2 januari is door een brand bij de buurman op Wittevrouwenstraat 10, ook de coffeeshop afgebrand. Een ruïne resteerde. De herbouw heeft pas in 2010 een afronding gekregen. Daarna volgden enkele jaren leegstand.

Wittevrouwenstraat 8 is in 2013 het adres van een kleine supermarkt geworden, Uranus Food. De Afghaan Mahbub begon er mee. Mahbub heeft de zaak begin 2015 overgedaan. In april 2016 is de supermarkt gesloten. Is de nieuwe filiaalhouder naast de supermarkt een tweede activiteit begonnen? In de kelder van het pand is in april 2016 een wietplantage opgerold. Het was meteen het einde van de supermarkt. De politie zal met name geïnteresseerd zijn in de relatie tussen de aanwezigheid van de wietplantage en of de eigenaar van het pand daarvan heeft geweten. De eigenaar van het pand heeft vaker voor soortgelijke delicten voor de rechter gestaan.

Zo blijkt het van de drugs afkomen in meer opzichten een lastige zaak.

De winkel is overigens recent weer in gebruik genomen. De GSM Shop is verhuisd naar dit pand.

.