Gevangenis Wolvenplein heeft een tijdelijke bestemming en dan?


Op bolwerk Wolvenburg staat de oudste cellulaire gevangenis van Nederland. In 1855 als Strafgevangenis geopend en in 2014 als Huis van Bewaring gesloten. Wellicht gaat het Rijk in 2018 starten met de verkoop.


De laatste gevangenen zijn op 11 juni 2014 van de Penitentiaire Inrichting (PI) Wolvenplein overgeplaatst naar de PI Nieuwegein. Een definitieve bestemming voor het gebouw is niet bekend. Het gebouw is een Rijksmonument, geheel slopen gaat niet. Dromen over een nieuwe bestemming gebeurt: Stadsdorp Wolvenburg is er mee begonnen, een buurtinitiatief. Op tijdelijke basis is gebruik van de gebouwen gestart in april 2015, als De Vrije Wolf voor werkruimte en De Lik voor kortdurend gebruik. Bezoeken kan ook, zie voor rondleidingen bij Bezoekersuur.

Luchtplaats Zuid met de voormalige kerk en vleugel B in 2015
De feitelijkheden op een rijtje over gevangenis Wolvenplein:
  • 1852 Verkoop van bolwerk Wolvenburg aan het Rijk 
  • 1853-1955 Bouw van de gevangenis met twee mannen- en een vrouwenvleugel, ontwerper Warnsinck en Fijnjé, aannemers De Leur, Van Vloten en Boef, inclusief zes woningen voor personeel
  • 1855 De gevangenis is in oktober in gebruik genomen: cellulair ofwel eenzame opsluiting. Officiële opening 1 juli 1856 met toen 116 kleine cellen
  • 1875 Gebruik van de gevangenis uitsluitend voor mannen
  • 1877 Uitbreiding met 77 grotere cellen door verlenging van de voormalige korte vrouwenvleugel
  • 1897 Diverse aanpassingen volgen en een rijtje van zes nieuwe bewaarderswoningen komen bij de gevangenis
  • 1903 Een kerkgebouw verrijst op het complex, contact tussen gevangenen nog steeds verboden
  • 1914 Van cellulair gebruik naar gemeenschappelijke ruimten en tewerkstelling
  • 1932 De gevangenis is per 1 september gesloten
  • 1933 Tijdelijk gebruik volgt: een deel voor opslag van de Universiteitsbibliotheek, een deel Criminologisch Instituut (start van het Willem Pompe Instituut) en een deel als kantoor van het Melk-Controle-Station 
  • 1938 De gevangenis is weer nodig, een verbouwing wordt uitgevoerd
  • 1939 Heropening met 170 cellen 
  • 1942-1945 Kwalijk gebruik door de bezetter: de Deutsche Untersuchungs- und Strafgefängnis
  • 1949 De strafgevangenis wordt Huis van Bewaring 
  • 1976 Bouw van een sportzaal, diverse ontspanningsruimten, douchegelegenheden, werkruimten etc., aantal cellen opgeofferd
  • 1986-1988 Plannen voor nieuwbouw elders worden gewijzigd naar verbouw en aanpassingen, o.a. huiskamers voor de gevangenen, aanleg douches, woningen omgebouwd naar een betere portiersloge, een kantine voor personeel, bezoekersruimte - de capaciteit gaat terug naar 151 cellen
  • 1995 Plannen voor herbestemming van de gevangenis worden openbaar, gaat niet door
  • 1998-2000 Een grote renovatie vindt plaats met een nieuwe afdeling voor veelplegers; veel gebouwdelen worden benoemd tot Rijksmonument inclusief de ringmuur en het hekwerk aan het Wolvenplein
  • 2001 PI Wolvenplein heropent als Huis van Bewaring en een afdeling Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV), in 2004 is dat laatste al veranderd in Inrichting Stelselmatige Daders (ISD), totaal 124 plaatsen
  • 2013 Besluit tot sluiting van de gevangenis, Masterplan Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) 
  • 2013 september - buurtinitiatief Stadsdorp Wolvenburg begint met de organisatie van meetings en informatie voorziening - herbestemming gevangenis Wolvenplein en bolwerk Wolvenburg, bekijk haar website www.wolvenburgutrecht.nl
  • 2014 In april nog 13 gedetineerden (Stelselmatige Daders), de laatsten zijn op 11 juni overgeplaatst naar PI Nieuwegein. De gevangenis blijft nog even onder beheer van Justitie als reserve capaciteit. Daarna zijn beveiligingsinstallaties ontmanteld en bruikbare spullen verhuisd
  • 2015 DJI zegt de huur op bij het Rijk (sinds 1 juli 2014 het rijksvastgoedbedrijf RVB). 
  • April 2015 Wolvenburg onder beheer bij het RVB. Het RVB heeft leegstandsbeheerder Bewaakt & Bewoond gecontracteerd, de selectieprocedure was daarvoor al in juli 2014 gestart. Het Rijk gaat het voornemen tot verkoop invulling geven (zij noemen dat een vervreemdingsprocedure)
  • Maand mei 2015: de gevangenis open voor bezoekers van de succesvolle kunsttentoonstelling UtrechtDownUnder Onder Controle: kunst van 40 kunstenaars in de gevangenis
  • 2016 van 26 februari tot 6 juni - Kunstmanifestatie HACKING HABITAT - Art of Control
  • Op 18 juli 2015 opende The Village haar tweede horecavestiging in het complex op Wolvenburg, helaas is ze op 2 oktober 2016 gesloten.
  • April 2015 - 2018/2021? De periode van tijdelijk beheer vindt plaats onder de vlag van De Vrije Wolf. Bewaakt & Bewoond beheert de gebouwen en geeft ruimten in tijdelijk beheer: ateliers, werkruimte, film- of TV-locatie. Vergaderingen, meetings, productpresentaties etc. zijn mogelijk via De Lik, een activiteit van cateraar Bakx & Meijer.
  • Open voor het publiek: met een rondleiding bezoekersuur Wolvenplein in de gevangenis met de historie van het gevangeniswezen van 1856 tot 2014, organisatie Stadsdorp Wolvenburg (sinds september 2015) 
  • In 2016 heeft eigenaar de Staat der Nederlanden (voor haar Het Rijksvastgoedbedrijf - RVB) een cultuur historische rapportage voorbereid. Het beschrijft het monument en de monumentale onderdelen. De rapportage gaat onderdeel uitmaken van een 'bidbook' voor de verkoop.
  • Februari 2017 - Welke bestemmingen Wolvenburg mag krijgen is nog niet duidelijk. De gemeente Utrecht en het RVB zijn in overleg over de nieuwe bestemmingen voor de gevangenis. Een klankbordgroep is ingesteld en een bewonersavond volgt nog. De resultaten komen in het door het RVB samen te stellen 'bidbook'.
  • 2018 - 2020 ? Verkoop aan een nieuwe eigenaar. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) gaat Wolvenburg verkopen via een openbare procedure. Iedereen met goede plannen en middelen kan dan meedingen. In het 'bidbook' komen de voorwaarden en restricties te staan.  
  • 2019/2021 Een nieuwe eigenaar gaat het complex geschikt maken voor zijn bestemming. Welke bestemming? Is er een vergunningentraject voor een definitieve bestemming nodig? Is er een omgevingsvergunning voor een verbouwing nodig? De voorbereiding kost soms meer tijd dan de uitvoering naar een definitieve bestemming. Hierover valt nog weinig te zeggen.
De Penitentiaire Inrichting was tot juni 2014 in gebruik als Huis van Bewaring en deels voor het ISD-programma (Inrichting voor Stelselmatige Daders) voor jong volwassenen, veelal veelplegers en verslaafden. In het gebouw waren 89 cellen voor gevangenen in hechtenis, 35 plaatsen waren er voor de jonge draaideurcriminelen met een detentie van twee jaar. Door de sterk afgenomen criminaliteit stonden in Nederland al cellen leeg. Door het tijdelijke beleid (2012-2015) van meer gevangenen per cel is dat toegenomen. De sluiting was niet alleen jammer voor de 120 medewerkers. Veel gedetineerden ervoeren een persoonlijker sfeer door de relatieve kleinschaligheid van de locatie Wolvenplein.

Afstudeerproject Hogeschool Utrecht 2014-2015
De toekomst? Stadsdorp Wolvenburg heeft in 2014 een buurt brainstorm gehouden en een enquête naar de voorkeuren bij herbestemming. Zij zet zich in voor een goede toekomst van de gebouwen en het bolwerk. Inmiddels wordt ervaring opgedaan met het tijdelijk gebruik voor diverse doeleinden van het complex. Voor definitief gebruik zijn er ook al plannen.

De website van Stadsdorp Wolvenburg geeft meer informatie: www.wolvenburgutrecht.nl. Het Rijk heeft een verkoopprocedure in voorbereiding, volg daarvoor de link Rijksvastgoedbedrijf. De gevangenis gevangenis bezoeken? Kijk voor een educatieve rondleiding op Bezoekersuur.

.