Stembureau Wittevrouwenkade: gemeenteraad 2014


Wat is het effect van het landelijk regeren van PvdA en VVD op het kiesgedrag van de binnenstad bewoner? Naast de uitslag van de recentste verkiezingen ook een verhaal over Oranje Ka en Domela Nieuwenhuis. Beiden hebben hun sporen in dit kiesdistrict nagelaten.

Links een cartoon van Sandra de Haan

In 1919 is er pas algemeen kiesrecht. Linkse politieke partijen worden nog tot 1938 buiten de regering gehouden. Christelijke partijen hebben al of niet met de liberalen een meerderheid. De binnenstad van Utrecht heeft nu tien stembureaus. Eén van die bureaus is de school Wittevrouwenkade. In 1949 wordt voor het eerst de school Wittevrouwenkade als stemlokaal gebruikt door voornamelijk de kiezers van stemdistrict 5.

Verkiezingen Ridderschapkwartier, uitslag stembureau
Wittevrouwenkade rond 1960 en in 2014
In stembureau Wittevrouwenkade is de stembusuitslag in de jaren rond 1960 of links of christelijk, zie de grafiek. Het politiek landschap is met de recente gemeenteraadsverkiezingen volledig gedraaid. Twee nieuwere partijen, verdeeld in links en groen of liberaal en vernieuwend, hebben de leiding in de stad overgenomen. De oude partijen hebben afgedaan en kunnen hooguit in een bijrol aanschuiven in het bestuur van de stad.

De gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014 zorgden ook in dit deel van de binnenstad voor een kleine aardverschuiving. Net als in de gemeente Utrecht is D66 favoriet in dit deel van de binnenstad, GroenLinks is tweede, andere partijen blijven op een bescheiden schaal meedoen. S&S ofwel Student en Starter trekt bij het stembureau Wittevrouwenkade ook stemmen van buiten de buurt, dankzij de bezoekers van de Universiteitsbibliotheek. De hoge opkomst bij de verkiezingen is daardoor te verklaren. Klik op de plaatjes om ze te vergroten:



De school aan de Wittevrouwenkade is in gebruik bij de OPDC Utrecht ofwel de Utrechtse School.

Een heel ander verhaal nu over Oranje Ka en Domela Nieuwenhuis.
 Verkiezingen zijn er nog niet zolang en al helemaal niet voor iedereen. Pas de grondwet van 1848 brengt rechtstreekse verkiezingen voor de Tweede Kamer, de Provinciale Staten en de gemeenteraad. Dan mogen overigens alleen 23-jaar of oudere mannen stemmen als ze voldoende belasting betalen. In 1917 is er kiesrecht voor alle oudere mannen, met twee jaar later de vrouwen ook. Maar ruim voor het algemeen kiesrecht broeit het al. De stemlozen verenigen zich in vakorganisaties en vrouwenverenigingen. Dat is in de eerste jaren niet gemakkelijk. Organisaties van werkenden of van vrouwen moeten zich nog een positie verwerven. Daar heeft onze buurt een (bescheiden) rol in gespeeld.

In de Ridderschapstraat staat een koffiehuis. De horecagelegenheid komt in 1893 in het nieuws, het wordt namelijk gehuurd voor vergaderingen. Eigenaar is de veearts J. Hendrik Hoogland. Hij heeft het koffiehuis in 1890 gekocht. In 1892 spant een laatste pachter, een zekere heer Godefroy, met de socialisten samen.
Het Utrechtsch Nieuwsblad in januari 1893: ‘enige opruiers, uit voornamelijk Amsterdam, gebruiken het adres om de armoede in de lagere standen en de daar uit ontstane oproering met zekere gisting te gebruiken om het voor ieder weldenkend mens verafschuwde doel te bereiken’.

In februari 1893 is het lokaal gehuurd door de Amsterdamse Socialistisch Democratische Vrouwen Vereniging ‘Door Vereniging Verbetering’. Het doel is het oprichten van een afdeling Utrecht. Het lokaal is zeer klein met een podium achter in de zaal van 2 meter in het vierkant. Stoelen waren er niet, behalve een enkele aan de kant. Ongeveer 30 aanwezigen zijn er, als een zekere juffrouw Blommers binnenkomt, ook bekend als Oranje-Ka uit Wijk C. Een inleiding volgt over “Recht op leven, recht op vrijheid moet de vrouw zich naast de man veroveren”.
Vervolgens ontstaat er rumoer, een kleinere groep ontstaat rond juffrouw Blommers en een grotere groep bij het toneel. Blommers neemt het woord. Zij vindt het allemaal maar onzin, ze heeft twee mannen gehad en zou zo wel weer een derde willen. Gehoorzaamheid aan het Koningshuis is haar motto, alleen met woorden die weinig ‘Koninklijk’ zijn.
De heer Kok brengt rust, maant een ieder er toe en wijst erop dat een ieder die lasterlijke uitlatingen doet uit de zaal wordt verwijderd. De groep rond juffrouw Blommers vertrekt, met een protesttocht door de buurt onder het uitroepen van onvriendelijke leuzen tegen de praktijken in de Ridderschapstraat. Bij terugkeer naar de straat worden ze tegengehouden door de politie.
Van de oude panden Ridderschapstraat 29 en 29bis is alleen een
bouwtekening uit 1894. De niet getekende zaal staat links van het koffiehuis
en logie-adres. De Willemskazerne stond tot 1877 aan de rechter zijde.
De gebeurtenissen worden verhaald in diverse landelijke couranten, waarin overigens duidelijk de sympathie voor Oranje-Ka (Blommers dus) wordt beleden. Waarom werd de bijeenkomst van sociaaldemocraten zo fel bestreden door Orangisten? Ook daar heeft onze buurt een rol in gespeeld. In 1882 is de Sociaaldemocratische Bond opgericht, de eerste politieke partij voor de werkende man. De partij streeft naar het algemeen kiesrecht. Leider is de oud-predikant Ferdinand Domela Nieuwenhuis. In 1887 staat hij in de Rechtbank voor een aanklacht wegens majesteitsschennis. En waarom: Domela Nieuwenhuis publiceerde een anarchistisch artikel in het blad ‘Recht voor Allen’, waarin de kritiekloze Oranjeverering aan de kaak werd gesteld. Hij is niet de auteur van het stuk, maar hij neemt als hoofdredacteur van het blad de verantwoordelijkheid voor het artikel. De Rechtbank veroordeeld hem tot gevangenisstraf! Domela Nieuwenhuis wordt één van de beroemdste buurtbewoners. Zeven maanden lang zit hij gevangen in Wolvenplein, dan krijgt hij gratie. Zes jaar later is Oranje Ka het nog geheel eens met het oordeel van de Rechtbank.

Op 25 februari 1893 staat, met ongetwijfeld een zeker genoegen, in het Rotterdamsch Nieuwsblad: “te Utrecht zal de afdeling van de sociaaldemocratische bond weldra zonder vergaderlokaal zijn. Het koffiehuis in de Ridderschapstraat, waaraan het lokaal verbonden is en waarin men tot heden vergaderde, zal door de eigenaar worden verkocht en het is zeer onwaarschijnlijk, dat een nieuwe eigenaar de bestemming van de zaal zal bestendigen, aangezien de zaak thans allesbehalve winstgevend is. Dit is de tweede koffiehuishouder die leergeld betaalt”.
Het bericht is niet helemaal waar. Al twee maanden daarvoor staat een advertentie in het Nieuws van den Dag: door ziekte der vrouw, ter overname aangeboden het Volks- Bier- en Koffiehuis met Vergunning, ruime zaal, groten tuin, voor uitbreiding vatbaar, voor billijken prijs. Ridderschapstraat no. 29, te Utrecht.
Het krantenartikel heeft ook een waarheid. De vrouw van veearts Hoogland is niet ziek, hij moet het pand kwijt, het adres is besmet. Tegen een lage prijs komt Ridderschapstraat 29 in 1893 in handen van een nieuwe eigenaar, maar dat is geen verbetering voor de buurt. Twee jaar later in 1895 is het pand gekocht door een rijke buurtgenoot en hij bouwt het pand om. Ridderschapstraat 29 is als woonhuis in 1912 gesloopt en vervangen door de nieuwbouw van Ridderschapstraat 29, 31 en 33.


.